Jarðbundin sýn á orkulindir

Ari Trausti featured imageAri Trausti Guðmundsson, jarðeðlisfræðingur / pistill | Er Ísland ríkt af vatnsorku og jarðvarmaorku?  Svarið felur í sér afstætt mat.  Norðmenn hafa næstum fullvirkjað sín vatnsföll.  Heildaraflið er um 30.000 MW.   Afl núverandi íslenskra vatnorkuvera er tæplega 2.000 MW að meðtalinni Búðarhálsvirkjun.  Í biðflokki eru um 385 MW og er þar um að ræða virkjanir á Suðurlandi og á Vestfjörðum. Aukið rennsli jökulvatna vegna hlýnunar gæti bætt tímabundið við einum 150-200 MW í núverandi virkjunum.  Þetta merkir að fyrirsjáanlega nær virkjað vatnsafl ekki 10% af því norska.

Takmörkuð orka

Jarðvarmaorkuverin framleiða núna um 710 MW af rafafli, auk varmaafls sem felst í heitu neysluvatni.  Í undirbúningi og nýtingarflokki 2013 eru virkjanir með um 780 MW af rafafli.  Til samanburðar má líta til Bandaríkjanna en þar eru um 3.200 MW rafafls framleidd með jarðvarma.  Fyrirsjáanlega næði Ísland að framleiða innan við helming þess. Kína með sinn 1,3 milljarð íbúa, nýtir yfir 3.000 MW af lágvarma, mest til hitunar, en aðeins 30 MW til raforkuframleiðslu.

Sennilega er hægt að framleiða hér rúmlega 4.000 MW í vatnsorku- og jarðhitaorkuverum eða innan við tvölfalt núverandi rafafl.  Vissulega er það mikið miðað við íbúafjölda en lítið þegar þess er gætt að tvö og hálft bresk kjarnorkuver búa yfir sama afli.  Við njótum þess að búa svona fá í landi með 11% jökulþekju (i bili!) og um 30 háhitasvæðum.  Raforka þessara auðlinda er endanleg með núverandi tækni en ekki næstum ótæmandi eins og stundum mætti halda af óvarlegum orðum.  Gætum að því.

Nýjar leiðir

Líta má til annarra leiða í raforkuframleiðslu.  Vindorka er sambærileg hér við mörg önnur lönd.  Stóru myllurnar tvær við Búrfell framleiða innan við 2MW og það þyrfti um 90 slíkar til að ná sama afli og í nýju Búðarhálsvirkjuninni.  Orkuframleiðsla vindorkuvers er þó minni en sambærilegs vatnsorkuvers vegna þess að stundum er logn á Íslandi.  Vindorkuver sæta auk þess gagnrýni, ekki aðeins fyrir stærð og sjónmengun, heldur mun fremur fyrir að vera ekki sérlega vistvæn.  Ástæðan er sú að menn hafa tekið til við að greina lífsferil plast- og málmrisanna, þ.e. kostnað og umhverfisáhrif þeirra frá „vöggu til grafar“ og með tilliti til endingartíma.  Þau spil verður að leggja á borðið samhliða sjálfsögðum og áhugaverðum prófunum á Íslandi sem nú fara fram.

Virkjun sjávarfallastrauma er kleif  og ef til vill má líka framleiða nokkuð dýra raforku í himnuvirkjunum (osmósuvirkjunum) þar sem ferskt og salt vatn í árósum er nýtt.  Sennilega er tíföld sú orka fólgin í sjávarstraumum við Ísland sem fyrirfinnst með núverandi tækni á landi.  Í Hollandi er unnið að merkilegri nýsköpun í tamningu sjávarorku.  Tilraunir hér heima með nýja, gerð hverfla til að knýja rafala á kafi í sjó eru áhugaverðar og þarfnast meiri stuðnings.  Sama má segja um svokallaðar varmadælur sem henta stökum byggingum víða um land.

Enn sem komið er hefur íslenska djúpborunarverkefnið (IDDP) ekki opnað fyrir orkustrauma sem fræðilega séð eru á 5-6 km dýpi. Takist að virkja þá, gæti jarðvarmaorkuforðinn margfaldast en það á eftir að koma í ljós.

Lítið aflögu?

Ef horft er af raunsæi, á þessar staðreyndir er ljóst að við verðum að vanda okkur.  Vanda til þess hvernig fáein þúsund megawött af raforku eru notuð á næstunni en af henni fer fyrirsjáanlega yfir helmingur til orkuferks iðnaðar í eigu erlendra aðila.  Eigum við að nefna innlendan iðnað, landbúnað með jarðvarma, eldsneytisframleiðslu og afl til að mæta mannfjölgun?  Miðað við núverandi þróun þarf svo  500-600 MW, bara til að mæta almennri raforkuþörf fram til 2050.

Frá 2009 að telja hefur verið unnið að uppbyggingu íslenska jarðhitaklasans.  Þar koma um 80 stofnanir, fyrirtæki og sérfræðingar að samvinnu í geiranum.  Þetta er afar mikilvægt starf (sjá http://www.gekon.is). Ég hef haft tækifæri til að snerta klasann örlítið á sviði umhverfismála.  Samvinnan kristallar kunnáttuna hér heima í jarðhitafræðum og jarðhitanýtingu og í henni liggur útflutningsgeta okkar.  Hún byggir m.a. á upplýsingum um staðreyndir, til dæmis um kosti og galla jarðvarmans, fyrirmyndum að varkárri og fjölþættri nýtingu og á jarðbundinni sýn á möguleikum Íslendinga sem og annarra þjóða.

Ísland er nýbúið að hafa forystu um að koma upp stóru alþjóðlegu samvinnuverkefni um nýtingu jarðhita í Austur-Afríku og hefur um langt skeið unnið að jarðhitaverkefnum í mörgum löndum.  Það eru mikilvæg skref og jarðbundin.